Kenniskring PSA: hoe kan een skillsbenadering bijdragen aan minder werkstress?

Tijdens de kenniskring bijeenkomst stond de relatie tussen PSA en Skills centraal.  

Tijdens de plenaire presentatie betoogde Jos Sanders dat een meer skillsgericht ecosysteem van onderwijs en arbeidsmarkt kan bijdragen aan duurzame inzetbaarheid en het verminderen van psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Centraal staat het idee dat een goede fit tussen skills en taakeisen zorgt voor een gezonde balans tussen mens en werk. Wanneer vaardigheden verouderen en niet meer aansluiten bij veranderende functie- of arbeidsmarkteisen, kan dit leiden tot stress, verminderde inzetbaarheid en uiteindelijk verzuim. Een belangrijke voorwaarde voor duurzame inzetbaarheid is dat medewerkers beschikken over reële mogelijkheden om zich te blijven ontwikkelen, ondersteund door passend leiderschap en een stimulerende werkcontext. Daarbij gaat het niet alleen om formele opleidingen, maar om continu leren in en rondom het werk.

Sanders benadrukte dat mensen vaak al bezig zijn met een leven lang ontwikkelen (LLO); de uitdaging is vooral om hier bewust regie op te nemen. Daarnaast bleek zelfeffectiviteit – het vertrouwen in de eigen competenties – een cruciale factor. Zelfeffectiviteit vergroot de bereidheid om te leren en wordt versterkt door positieve leerervaringen. Negatieve leerervaringen kunnen juist langdurige weerstand tegen ontwikkeling oproepen. Ook de houding ten opzichte van leren en de sociale omgeving spelen een belangrijke rol in de intentie om te blijven leren. Tot slot pleitte Sanders voor een bredere kijk op talent en ontwikkeling. Diploma’s geven slechts gedeeltelijk inzicht in iemands capaciteiten; het ontbreken van een diploma betekent niet dat iemand niet competent is. Organisaties doen er daarom goed aan te investeren in skillsontwikkeling, maatwerk in begeleiding en een leercultuur die werknemers helpt om hun vaardigheden actueel te houden en mee te bewegen met veranderingen in werk en arbeidsmarkt. 

De workshops boden vervolgens verschillende perspectieven op deze relatie tussen skills, leren en duurzame inzetbaarheid. Daarbij kwamen zowel de ontwikkeling van vaardigheden, het matchen van talenten aan werk, gedragsfactoren als de inrichting van toekomstbestendige taken aan bod. 

Samenvatting workshop – Leren op de werkvloer – Katapult  

De workshop liet zien dat een sterke leercultuur bijdraagt aan innovatie, productiviteit, bevlogenheid en aantrekkelijk werkgeverschap. Leren vindt daarbij niet alleen plaats via opleidingen, maar juist ook op de werkvloer door samenwerking, kennisdeling en dagelijkse praktijkervaringen. Voor een succesvolle leercultuur zijn leerrijke taken, teaminteractie, stimulerend leiderschap, organisatorische ondersteuning en een passende externe omgeving belangrijk. Daarnaast werd benadrukt dat leren moet aansluiten bij het niveau, de behoeften en de voorkeuren van medewerkers. In de discussie stond centraal dat een open dialoog tussen medewerkers en leidinggevenden essentieel is om ontwikkeling bespreekbaar te maken en uitval te voorkomen. Een veilige omgeving zonder schaamte stimuleert leren. Ook is het belangrijk rekening te houden met medewerkers die weerstand ervaren tegen traditionele vormen van leren en daarom beter aansluiten bij praktische, werkgerichte leeractiviteiten. De kernboodschap was dat leren en ontwikkelen onderdeel moeten zijn van het dagelijks werk, en niet uitsluitend van formele opleidingen. 

Samenvatting workshop– Matchen op basis van skills- TNO 

Deze workshop ging over de mogelijkheden van een skillsgerichte arbeidsmarkt. Hoewel veel deelnemers erkennen dat diploma’s en functietitels niet alles zeggen over iemands kwaliteiten, blijkt in de praktijk dat organisaties hier nog sterk op sturen. Centraal stond het idee dat medewerkers beter kunnen inspelen op veranderingen wanneer zij meer inzicht hebben in hun eigen skills. Daarbij is niet alleen belangrijk wat iemand bewust kan, maar ook welke vaardigheden iemand bezit zonder zich daarvan volledig bewust te zijn. Tegelijkertijd kan inzicht in ontbrekende vaardigheden helpen om gericht ondersteuning of samenwerking te zoeken. Met CompetentNL, de nationale skillstaal, wordt gewerkt aan een verschuiving van denken in functies en diploma’s naar denken in kennis, vaardigheden en ontwikkelmogelijkheden. Daarbij vervangen skills diploma’s niet volledig, maar vormen zij een waardevolle aanvulling. Tijdens het interactieve Skillspel ervoeren deelnemers hoe het is om te solliciteren en matchen op basis van skills in plaats van functieverleden. Dit werd als verfrissend ervaren en liet zien dat andere, soms betere matches mogelijk zijn. Tegelijkertijd bleek dat het in de praktijk lastig kan zijn om vaardigheden los van eerdere functies goed te beoordelen. 

Samenvatting workshop – Herkennen en beïnvloeden van gedragsremmen – NLA 

In deze interactieve workshop van de Nederlandse Arbeidsinspectie stond centraal hoe gedragsremmen gewenst gedrag kunnen belemmeren, ook bij de aanpak van psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Deelnemers kregen inzicht in de onderliggende gedragsbepalers en de rol van basisbehoeften zoals verbondenheid, autonomie, zekerheid en energiebesparing. Met interactieve oefeningen en praktijkvoorbeelden leerden deelnemers gedragsremmen herkennen en analyseren. Vervolgens werden technieken aangereikt om deze remmen weg te nemen en gedrag positief te beïnvloeden. De belangrijkste boodschap was dat duurzame gedragsverandering niet alleen vraagt om kennis en bewustwording, maar vooral om inzicht in de factoren die mensen tegenhouden om gewenst gedrag daadwerkelijk te vertonen. 

Samenvatting workshop: Taken van de Toekomst – Werkgeversvereniging in Zorg en Welzijn 

In deze workshop werd de Taken van de Toekomst-tool besproken, een instrument dat organisaties helpt om werk toekomstbestendig in te richten. De tool is ontwikkeld als antwoord op personeelstekorten, hoge werkdruk en uitval, met name in sectoren zoals de zorg. Onderzoek liet zien dat vertrek van medewerkers niet alleen samenhangt met persoonlijke factoren, maar ook met de manier waarop werkzaamheden zijn georganiseerd en aansluiten bij de vaardigheden en voorkeuren van medewerkers. 

De tool brengt via een vragenlijst in kaart welke taken energie geven en welke juist energie kosten. Hierdoor ontstaat inzicht in de inzetbaarheid van medewerkers, de verdeling van werkzaamheden en de aanwezige vaardigheden binnen een team of organisatie. Dit helpt om werk beter af te stemmen op medewerkers, stress te verminderen en mogelijkheden voor een leven lang ontwikkelen te creëren. 

Daarnaast ondersteunt de tool organisaties bij het identificeren van huidige en toekomstige skills. Zo kan gericht worden gekeken welke vaardigheden al aanwezig zijn, welke nog ontbreken en hoe hierop kan worden geworven, geleerd en ontwikkeld. Door taken te inventariseren en hun waarde en kenmerken te analyseren, kunnen organisaties bepalen waar eigenaarschap ligt en welke aanpassingen nodig zijn om medewerkers en de organisatie beter voor te bereiden op de toekomst.